Van Keur-Keulen naar de Duitse orde
Een cultuurproject der gemeente Zeltingen-Rachtig
De cultuurweg „Van Keur-Keulen naar de Duitse orde“ is een deel van de Moezel-belevenis-route en loopt in een lengte van 7 km. als rondgang door de wijngaarden en geschiedkundige dorpstraten van Zeltingen - Rachtig. Deze verrijkert het zeer aanzienlijk wijn- en cultuurlandschap Moezel met een aanvullend themabereik: Cultuur en het dagelijkse leven in een Moezeldorp van de middeleeuwen tot de nieuwe tijd. Op informatieborden wordt aangetoond hoe politiek, economie en geloof de vroegere dorpsgemeenschap vormde en hoe het leven en werken over eeuwen veranderde. Daarom omvat de cultuurweg accentueert volgende thema's:
- Dorp en regio binnen de territoriaal-politiek
- Christendom , volksvroomheid en broederschappen
- Leven, werken, bouwen en wonen in verloop der tijd
- Belang der wijnbouw van feodalisme tot heden
Geschiedkundig gezien thematiseert de cultuurweg essentieel de late middeleeuwen en nieuwe tijd tot de Franse revolutie en beëindiging van het Heilige Roomse Rijk, kunsthistorisch omlijnt deze het tijdperk van gotiek tot het late barok.
Van het Karolinger rijk tot klein Staten
Als het Frankische rijk van Karel de Grote na zijn dood uiteenviel, ging de politieke en economische macht van de koningen aan de landvorsten over. Door het veelvuldige leenstelsel gelukte het de landsheren, hun positie te zekeren en hun actuele grondbezit bij elkaar te houden oftewel te vergroten. De onderste rang der feodal-piramide vormden lijfeigene boeren en knechten, die land en bescherming kregen en daarvoor leendienst verrichten en natuurproducten afgeven moesten.
Worde dat feodalsysteem in Engeland, Frankrijk, Spanje en Scandinaviën in de late middeleeuwen van centraal Staten afgelost, waar aan het hoofd feitelijk koningen regeerden, verbleef Duitsland in een versplitterte en verlammende toestand van klein Staten, waaronder ook dat Keurvorstendom Trier en dat Keurvorstendom Keulen. Tot de geschiedkundige bijzonderheden van Zeltingen-Rachtig is die positie als Keur-Keulse enclave inmidden van het Keurvorstendom Tier. Deze twee dorpen, Zeltingen (Celtanc)en Rachtig (Ratiche), kwamen mogelijk in de 7e eeuw al bij het aartsbisdom Keulen en bleven deel van de Keulse heerschappij tot de Franse revolutite. Tot de historische gedenktekens van dit lange tijdsbestek over meer als 1000 jaren tellen bijzonders, de Rozenburcht en het Keur-Keulse ambtenaar-huis in Zeltingen, een aanzienlijk barok-gebouw.
Het waren niet alleen die territoriaal-politieke interesse, welke die enclave voor die Keulse bisschoppen zo interessant maakten, veelmeer was ook de wijnbouw van groot belang: Wijn was de gezondste en populairste drank in de middeleeuwen en trok adel en clerus aan de Moezel.
Kunibert en de Rozenburcht
Tot de geschiedenis van Zeltingen-Rachtig is de - huidige ruïne - Rozenburcht wel het belangrijkste gedenkteken. Haar aanvang gaat tot in de 12 e eeuw terug, waarbij de eerste gedocumenteerde vermelding uit 1182 dateert, als de burcht aan Keur-Trier verpand worde. Oudere overleveringen zien zelfs in de Keulse aartsbisschop Kunibert (623 - 663)de grondlegger van de Keulse heerschappij in Zeltingen-Rachtig. Daar de oord bovendien aanspraak maakt, geboorteplaats van de hl. Kunibert te zijn, wordt de burcht soms ook Kunibertsburcht genoemd.
Tot in de 17 e eeuw was de burcht dienst en domicillie der Keur-Keulse hoge administratief ambtenaar. Als vertegenwoordiger der Keulse Keurvorst was hij verplicht, de burcht en het district, waartoe die dorpen Zeltingen en Rachtig behoorden, te hoeden en te beschermen. Evenwel had de Keulse Keurvorst de burcht vaak zelf verpand, met alle inkomsten en rechten, maar deze ook altijd weer ingelost.
Keulse oorlog en het Wener Congres
Als de Keulse Keurvorst en aartsbisschop Gebhard Truchseß von Waldburg 1582 naar het protestantisme overging, verklaarde hem die geestelijkheid en het parlement van het Keulse Keurvorstendom de oorlog. Van Paus en Keizer worde hij afgezet. Door deze zogenaamde Keulse oorlog (1583 - 1585)die het katholieke oppergezag aan de Rijn garandeerde, nam de Hertog Ernst van Beieren die opvolging over in de Keurstaat Keulen.
Voortaan stelden die Beierse Wittelsbacher de Keur-Keulse aartsbisschop en daarmede ook de landsheer van Zeltingen-Rachtig. De laatste machthebber in Keulen was Clemens August I van Beieren (1723 - 1761).Als laatste Keurvorst regeerde Maximiliaan Franz van Oostenrijk (1784 - 1794 /1801). Deze twee waren gelijktijdig ook Grootmeesters der Duitse orde.
Het Keur-Keulse district Zeltingen beweerde zich tot de bezetting van het Rijnland door de Franse revolutie- troepen in 1794. Met de val van Napoleon eindigde ook de korte tijd der Franse bezetting. Bij de territoriaal- structuur vernieuwing van Europa op het Wener Congres 1814 / 1815 kwam de Rijn-provincie en daarmede Keur-Keulen en Keur-Trier tot Pruisen.
Duitse orde
In religieuse opzicht was de territoriaal-politieke positie als enclave voor Zeltingen en Rachtig van geen belang. Beide Keurvorsten, de Keulse aartsbisschop als profaan en de Keurvorst van Trier als geestelijke heerser, waren katholiek en daarmede ook de inwoners. Kerkelijk behoorde beide dorpen bij het Trierse aartsklooster en op zijn laatst sinds de 10 e eeuw bij de Moederkerk in Lösnich. Door schenking ging het patronaat- en belastingrecht (Tiende penning)der Kapellen in Zeltingen en Rachtig midden der 13 e eeuw aan de Duitse ridderorde. Met de Deutschherrenhof (voormalig riddergoed der Duitse orde)in Rachtig, een laat gotiek complex met barok uitbreiding, is een belangrijk getuigenis van haar invloed aan de Moezel behouden.
Deze - tegenwoordig noch bestaande - orde, ook Duitse orde, Duitsheren en Kruisridderorde genoemd, worde 1190 / 1198 opgericht en onderhouden van ridder, priester en broeders.
Zij telt als èèn der dragende krachten in de geschiedenis van West- en Oost-Europa. De dracht der Duitse orde bestaat uit een witte mantel met een zwart kruis. Twee hoofd opgaven kenmerken de invloedsfeer der Duitse orde ; Verspreiding van het geloof -in de middeleeuwen ook met kruis en zwaard - alsmede ziekenverzorging. Als geestelijke ridderorde was deze toonaangevend bij de kruistochten en de Duitse Oost-kolonisering betrokken. Na het mislukken der kruistochten zocht der Duitse orde een nieuw tehuis en kwamen 1225 met de Grootmeester Hermann van Salza over Hongarije in de Baltische landen. Van de Duitse keizer Friedrich II en van paus Gregor IX kregen zij dat onderworpene en gedeeltelijk geweldzaam missioneerte land als bezit. 1309 ging de Grootmeester naar de Marien-burcht aan de Nogat.
Hel, vagevuur en het Laatste Oordeel
In de tweede helft van de 11e eeuw was nagenoeg heel West-Europa christelijk geworden. Het christendom doordrang alle gebieden, ook als het dagelijkse leven gevormd was van geloof op de ene zijde, en bijgeloof op de andere. Heilig en profaan lagen dicht bijeen.
Alomtegenwoordig was de angst voor het vagevuur, en de hel, ook het geloof aan het Laatste Oordeel beschikten denken en handelen. Daarvan getuigen ook talrijke Kruisbeelden, Kapellen alsmede die witte kruisen bovenaan de 
wijnbergen en andere gedenktekens der volksvroomheid. Deze zijn uit dankbaarheid, als herinnering of als vervulling van een gelofte opgesteld. Een karaktertrek der katholieke cultuur aan de Moezel bestaat daarin, de religieuse gewoonten tot heden te plegen, wat ook in de namen der wijngaarden „Zeltinger Himmelreich“ en „Deutschherrenberg“ tot uitdruk komt.
De cultuurweg op èèn blik
Cultuurweg„Van Keur-Keulen naar de Duitse orde“
Lange-wandelroute „Moezel-belevenis-route“
Verkeersverbindingen
- Spoorwegen: IC station Wittlich Hbf.(traject Trier - Koblenz)van hier: Busverbinding naar Zeltingen-Rachtig met de regio-lijn Daun-Morbach
- Auto: A 48 Koblenz - Trier naar Wittlich, B 50 naar de Moezelbrug Zeltingen. Vanaf de Hunsrückhöhenstrasse tot afrit Bernkastel-Kues, B 50.
- Nabijgelegen vliegveld: Frankfurt-Hahn.
De cultuurweg is een waardevolle verrijking voor de creativiteit der vacantie-oponthoud. Deze kan van Zeltingen oftewel vanaf Rachtig gelopen werden.Voor oriëntatie dienen die richting-informaties met het signet der cultuurweg en de talrijke project-, themen- en objectborden.
Deskundige rondleidingen door de cultuurweg wordt door het VVV. kantoor Zeltingen-Rachtig aangeboden. Op wens ook met wijn onderweg, een rustiek middag-eten en na beëindiging, koffie met gebak.
Boeking en informatie
VVV. kantoor Zeltingen-Rachtig (Verkehrsbüro), Uferallee 13, 54492 Zeltingen-Rachtig
Telefon 0049 6532 2404, fax 0049 6532 3847
Info@Zeltingen-Rachtig.de, www.Zeltingen-Rachtig.de